Wist u dat ongeveer 500.000 mensen in Nederland cannabis gebruiken als medicijn?

Wist u dat ongeveer 500.000 mensen in Nederland cannabis gebruiken als medicijn?

Hoewel medicinale cannabis in Nederland sinds 2003 legaal op recept verkrijgbaar is, blijkt dat de meeste mensen die cannabis voor medische doeleinden gebruiken dit nog steeds via niet-medische kanalen verkrijgen, zoals coffeeshops of eigen teelt. In een studie van het Trimbos Instituut onderzoekt hoe mensen in Nederland cannabis gebruiken, die zij niet via een arts voorgeschreven krijgen om gezondheidsklachten te behandelen. De onderzoekers hebben in 2023 een enquête gehouden onder 1.059 volwassenen, die aangeven cannabis te gebruiken om lichamelijke of mentale klachten te verlichten. De studie onderzoekt waarom mensen cannabis gebruiken, hoe zij het gebruiken, hoe effectief zij het vinden en waarom zij geen cannabis via een arts verkrijgen. Naar schatting zijn er op basis van doorrekeningen ongeveer 500.000 medicinale gebruikers in Nederland. Echter: door de wijze waarop de steekproef is genomen kunnen hier geen exacte cijfers aan worden ontleend. Het zijn schattingen om enig zicht op de omvang van het medicinale gebruik aan te geven.

‍

Cannabis voor medische aandoeningen

De meeste deelnemers geven aan cannabis te gebruiken voor door een arts geconstateerde aandoeningen en niet alleen voor algemene klachten.
De meest voorkomende aandoeningen zijn:

• Chronische pijn (43,5%)
• Slaapstoornissen (40,2%)
• Depressie (35,8%)
• ADHD/ADD (35,3%)
• Posttraumatische stressstoornis (PTSS) (27,6%)
• Angststoornissen (23,4%)

Veel deelnemers gebruiken cannabis voor meerdere aandoeningen tegelijk. Ongeveer driekwart van de gebruikers rapporteerde meer dan één aandoening. Gebruikers van medicinale cannabis hebbendan ook vaak ingewikkelde gezondheidsproblemen met meerdere symptomen, wat betekent dat behandelstrategieën rekening moeten houden met meervoudige aandoeningen, in plaats van slechts één diagnose.

Bijna alle medicinale gebruikers gebruiken niet-voorgeschreven cannabis, hoewel medicinale cannabis legaal kan worden voorgeschreven:

• 94,5% gebruikt uitsluitend niet-voorgeschreven cannabis
• Slechts 2,3% gebruikte op het moment van het onderzoek voorgeschreven cannabis

Cannabis werd voornamelijk verkregen via:

• Coffeeshops (meest voorkomende bron)
• Vrienden of familie
• Eigen teelt
• Dealers

Er bestaat een grote kloof tussen het formele medische cannabissysteem en het daadwerkelijke gedrag van patiënten. Veel mensen die cannabis voor medische doeleinden gebruiken, doen dit dus buiten het zorgsysteem.

‍

Gebruik is frequent en langdurig

Voor de meeste deelnemers Is cannabisgebruik geen incidentele praktijk.

83% gebruikte (bijna) dagelijks cannabis

De meestvoorkomende duur van medicinaal gebruik Is 9 jaar. Sommige deelnemers in het onderzoek gebruiken echter al meer dan 30 jaar Onder degenen die ervoor betalen bedragen de kosten gemiddeld ongeveer €100 per maand. Voor veel gebruikers functioneert cannabis als een langdurige behandeling, vergelijkbaar met andere chronische medicatie.

‍

Roken (vaak met tabak) is de belangrijkste gebruikswijze

De meest gebruikte consumptiemethode is:

• Het roken van cannabis gemengd met tabak (ongeveer 60%)

Andere gebruikswijzen zijn onder meer:

• Cannabisolie onder de tong
• Verdampen (vapen)
• Consumptie via voedsel of drank

Het roken van cannabis met tabak brengt aanzienlijke gezondheidsrisico’s met zich mee, wat het belang onderstreept van schadebeperking, zoals het bevorderen van verdampen of orale preparaten.

‍

Veel gebruikers weten niet wat er precies in hun cannabis zit

Veel deelnemers beschikken niet over betrouwbare informatie over de samenstelling van
hun cannabis.

• 39% geeft aan de THC/CBD-samenstelling niet te kennen
• Veel schattingen van gebruikers blijken natte vingerwerk of onwaarschijnlijk

Dit komt doordat cannabis uit coffeeshops of informele bronnen niet systematisch wordt getest of gelabeld. Gebruikers kunnen daardoor moeite hebben met het correct doseren van cannabis of het beheersen van bijwerkingen, omdat zij de sterkte van het product niet kennen.

‍

Gebruikers rapporteren sterke ervaren voordelen

De meeste deelnemers geven aan dat cannabis hun klachten en kwaliteit van leven verbetert.
Gemiddelde zelfgerapporteerde verbeteringen:

• Symptomen: ongeveer 88% verbetering
• Kwaliteit van leven: ongeveer 88% verbetering

Veelgenoemde positieve effecten zijn onder andere:

• Betere slaap
• Meer ontspanning
• Minder depressieve gevoelens en angst
• Verbeterde eetlust
• Betere dagelijkse functionaliteit

Deze resultaten zijn zelfgerapporteerde ervaringen en vormen dus geen bewijs uit wetenschappelijke klinische studies.

‍

Veel mensen verminderen of stoppen met andere medicatie

Onder deelnemers die eerder ander voorgeschreven medicatie hebben gebruikt voor hun klachten:

• 53,5% heeft minstens één keer medicatie vervangen door cannabis
• 46% stopt met een medicijn na het starten met cannabis
• 26% vermindert het gebruik van deze medicatie

De meest vervangen medicatiecategorieën waren:

• Pijnstillers
• Slaapmiddelen
• Antidepressiva
• ADHD-medicatie Praktische implicatie

Cannabis kan voor sommige patiënten fungeren als alternatief voor bepaalde gebruikelijke
medicijnen, al is meer onderzoek nodig naar veiligheid en effectiviteit.

‍

Er bestaan verschillende hindernissen voor het verkrijgen van voorgeschreven cannabis

Veel deelnemers hebben nooit geprobeerd cannabis via een arts te verkrijgen, vaak omdat zij denken dat dit niet mogelijk is.
Veelgenoemde hindernissen zijn:

• De verwachting dat de arts cannabis niet zal voorschrijven
• Onbekendheid met de mogelijkheid van een recept
• Kosten
• Ongemak bij het bespreken van cannabisgebruik met een arts

Zelfs wanneer een recept wordt aangevraagd, wordt dit soms geweigerd vanwege:

• Gebrek aan kennis bij artsen over medicinale cannabis
• Twijfels over de werkzaamheid
• De voorkeur om eerst andere behandelingen te proberen

Betere voorlichting en scholing voor artsen, evenals meer informatie voor patiënten, kunnen
helpen deze kloof te verkleinen.

‍

Veel patiënten geven de voorkeur aan niet-voorgeschreven cannabis

Zelfs deelnemers die ervaring hebben met voorgeschreven cannabis geven vaak de voorkeur aan niet-voorgeschreven producten.
Belangrijkste redenen zijn:

• Waargenomen betere kwaliteit
• Lagere kosten
• Gemakkelijkere toegang
• Meer productvariatie

In Nederland zijn momenteel slechts vijf cannabisvariëteiten op recept beschikbaar, terwijl in sommige andere landen veel meer varianten beschikbaar zijn. Medicinale cannabisprogramma’s kunnen mogelijk worden verbeterd door meer productvariatie en betere toegankelijkheid.
‍

Kort samengevat:

Veel mensen gebruiken cannabis al als medicijn, maar doen dit buiten het formele zorgsysteem, vaak zonder medische begeleiding of kwaliteitscontrole. Beleidsmaatregelen die beter aansluiten bij het werkelijke gebruiksgedrag van patiënten kunnen bijdragen aan betere veiligheid en toegankelijkheid van zorg.

‍

Algemene conclusie

De studie laat zien dat medicinaal cannabisgebruik buiten het zorgsysteem wijdverbreid is in Nederland, ondanks het bestaan van een officieel medisch programma. Veel mensen kiezen voor niet-voorgeschreven cannabis omdat dit toegankelijker, goedkoper en volgens hen effectiever is, maar dit brengt risico’s met zich mee, zoals onbekende productinhoud en mogelijk schadelijke consumptiemethoden.

‍

Implicaties voor beleid en praktijk

De studie suggereert verschillende mogelijkheden voor verbetering:
1. Verbeterde strategieën voor schadebeperking
● Stimuleer veiligere consumptiemethoden, zoals verdampen of orale preparaten.

2. Verbeter transparantie over productinhoud
● Zorg voor betrouwbare informatie over THC- en CBD-gehalten.

3. Versterk scholing van artsen
● Zorg dat zorgprofessionals beter geïnformeerd zijn over medicinale cannabis.

4. Verminder barrières voor toegang tot voorgeschreven cannabis
● Verlaag kosten en vereenvoudig toegang.

5. Vergroot productvariatie binnen medische programma’s
● Biedt meer varianten en formuleringen aan om beter aan te sluiten bij patiëntbehoeften.

Bronnen:
1. Journal of Cannabis Research. Lisa Strada, Simone Korteling, Mark Vergeer and Pieter Oomen. Medicinal use of non-prescribed cannabis: a cross-sectional survey of patterns of use, motives for use, and treatment access in the Netherlands. Published online: 02 December 2025.
2. Trimbos instituut. Medicinal use of non-prescribed cannabis: motives for us, perceived effectiveness, and barriers to treatment. Medusa project, final report. Utrecht, 2024.

‍